ikipedia Japan

iki, iets typisch Japans

Het Japanse woord iki (粋) ontstond tijdens de Tokugawa-periode in Edo(Tokyo), rond het einde van de zeventiende eeuw. De term werd vooral gebruikt door de opkomende stedelijke burgerklasse, zoals kooplieden, ambachtslieden en geisha’s. Tegenwoordig staat iki voor een klassiek esthetisch ideaal in Japan.

Vraagt u een Japanner naar de exacte betekenis van iki, dan zal die vaak met de mond vol tanden staan. het begrip laat zich lastig onder woorden brengen, maar vrijwel elke Japanner voelt feilloos aan wat ermee bedoeld wordt.

Woorden die er het dichtst bij in de buurt komen, zijn chic, moedig, spontaan, nuchter en stijlvol ingetogen. Wat iki in ieder geval niet is: overdreven, geknutseld, pretentieus, gemaakt schattig of pronkerig.

Geisha wel, samoerai niet

Iets, iemand of een situatie is iki wanneer het origineel, verfijnd en chic is, zonder te streven naar kille perfectie of overbodige complexiteit.

In de traditionele Japanse cultuur gelden geisha’s als het schoolvoorbeeld van iki: verzorgd en elegant, maar altijd met een zekere ontspannen nonchalance. Hetzelfde principe ziet u terug in klassieke Japanse tempels, tuinen en architectuur.

De samoeraiklasse al geheel werd zelden met iki geassocieerd, omdat hun strenge erecode formele plichten vaak te star waren. Een individuele krijger kon daarentegen wel iki zijn, mits hij dapper, ingetogen, ontwikkeld en smaakvol gekleed was

Het tegenovergestelde van iki is yabo (野暮) of busui  (無粋). Dit duidt op eigenschappen als lomp, ordinair, opzichtig, smakeloos of kinderachtig. In het moderne Japan kent me de kantoorslaven, ookwel salarymen genoemd. Door hun eentonige levensstijl en gebrek aan stijl worden zij al snel als yabo bestempeld.

↑

ikigai

Ikigai (uitgesproken als ie-kie-guy-i) is een Japans levensconcept dat zich laat vertalen als ‘de reden om op te staan’, ‘ de reden van bestaan’ of ‘datgene wat het leven de moeite waard maakt’. Binnen de Japanse cultuur heeft ieder mens een ikigai. Om die te ontdekken is vaak een proces van zelfreflectie nodig, wat leidt tot voldoening, veerkracht en zingeving.

Het woord bestaat uit twee delen: iki (生き, leven) en kai (甲斐, waarde, nut of effect). Ikigai verwijst dan ook naar de bron van zingeving in iemands bestaan: de ervaringen en bezigheden die het leven waardevol maken.

In het artikel genaamd ikigai: jibun no kanōsei, kaikasaseru katei (ikigai: het proces om iemands potentieel tot bloei te laten komen) stelt psychiater Tsukasa Kobayashi dat iemand pas werkelijk ikigai ervaart wanneer persoonlijke volwassenheid samengaat met vervulde verlangens, liefdevolle relaties en een diep besef van eigenwaarde, als opstap naar zelfverwezenlijking.

Ikigai heeft zowel een psychologische als een beschouwende dimensie: het nodigt uit om stil te staan bij eigen wensen en het vinden van voldoening in het dagelijks leven. Het staat los van financiële status of maatschappelijk succes; zelfs wie zich in een moeilijke periode bevindt, kan houvast en levenslust putten uit het toewerken naar een gekoesterd doel.

↑

Japan land van manga, anime, cosplay en kawaii

Wat is manga en anime?

De termen “manga” en “anime” verwijzen naar specifieke Japanse beeldcultuur. Manga zijn strips en anime zijn animatiefilms of -series, vaak in dezelfde herkenbare stijl: personages met grote, expressieve ogen waarmee uiteenlopende emoties worden getoond. Waar manga doorgaans in zwart-wit worden gedrukt, spat de kleur van de anime-tekenfilms af – felgekleurd roze, groen of blauw haar is er eerder regel dan uitzondering. Beide media kennen talloze genres voor iedere leeftijd en doelgroep, wat direct verklaart waarom ze wereldwijd zo populair zijn.

Ook in Nederland en België zijn manga breed verkrijgbaar; deze vertalingen worden net als het origineel traditioneel van rechts naar links gelezen. Naast bekende klassiekers als Pokémon en Dragon Ball Z is er via televisie en vooral streamingdiensten een enorm aanbod aan Japanse animatie ontstaan.

Manga worden meestal in het Engels of Nederlands vertaald. Anime voor een jonger publiek is geregeld Nederlands nagesynchroniseerd, terwijl series voor tieners en volwassen veelal in het Japans met Nederlandse of Engelse ondertiteling worden gestreamd. Liefhebbers kijken het liefst met de originele Japanse stemmencast, eventueel voorzien van door fans gemaakte ondertiteling wanneer een officiële vertaling ontbreekt.

Cosplay

Wie in Japan helemaal opgaat in popcultuur zoals games, anime en manga, wordt een otaku genoemd. Waar westerse fans die naam soms met trost dragen, heeft het begrip in Japan van oudsher een meer beladen, soms wat negatieve lading.

Een zichtbare groep binnen deze fancultuur zijn de cosplayers. Het woord cosplay is een samentrekking van costume en play: jezelf verkleden als en inleven in een personage uit een anime, manga, game of film. Kant-en-klare kostuums zijn volop online verkrijgbaar, maar veel cosplayers halen juist de meeste voldoening uit het zelf ontwerpen en maken van hun outfits en attributen. De hobby is inmiddels wereldwijd aangeslagen en beperkt zich allang niet meer tot Japanse personages; ook westerse superhelden, film- en gamefiguren zijn favorieten.

Voor buitenstaanders lijken cosplayers soms op aanhanger van Japanse straatmode. Zo staat de wijk Harajuku in Tokyo bekend om alternatieve modestijlen en subculturen. Cosplayers dragen hun creaties echter zelden zomaar op straat; u ontmoet hen voornamelijk op conventies en popcultuurevenementen, zoals Heroes Dutch Comic Con in Utrecht.

Kawaii culture

Hoewel volwassen die manga lezen in Japan volkomen geaccepteerd zijn, worden doorgeschoten otaku nog altijd als buitenbeentjes gezien. Toch duiken vrolijke, getekende figuren overal in het straatbeeld op. Japan is immers het land van de mascottes. Vrijwel elke prefectuur, stad, sportsclub of overheidsinstatie – tot aan de politie en ministeries toe – heeft een eigen schattige boegbeeld.

Dit toont een opvallend cultuurverschil: ‘schattig’ (kawaii) is in Japan niet kinderachtig of onbelangrijk. Zulke mascottes maken bedrijven en overheidsinstanties juist laagdrempelig en benaderbaar. Kawaii is dan ook een hooggewaardeerde esthetiek die u overal vanzelfsprekend in manga of anime.

Tijdens een rondreis door Japan kunt u in steden, zoals Tokyo en Osaka, leuke themacafés bof cosplay-evenementen bezoeken.

↑

Japan en festivals

In Japan vinden jaarlijks duizenden festivals (matsuri) plaats, variërend van intieme buurtfeesten tot grootschalige nationale evenementen. Het kan zomaar gebeuren dat u tijdens een standswandeling plotseling oog in oog staat met een kleurrijke optocht.

Ondanks de drukte is het bijwonen van zo’n festival een absolute aanrader als u in de buurt bent. Het is een van de mooiste manieren om het Japanse gevoel voor cultuur, historie, gemeenschap en traditie te ervaren. Omdat religie en cultuur in Japan nauw met elkaar zijn verweven, combineren de meeste festivals ceremoniële Shinto-rituelen moeiteloos met uitbundige volksfeesten.

Een compleet overzicht van alle festivals is onmogelijk, maar bij elke reisroute kijken we graag of er een feestelijk evenement in uw programma past. Hieronder vindt u een selectie van de bekendste festivals van Japan.

Takayama Matsuri

In het historische bergstadje Takayama vindt zowel in het voorjaar (april) als in het najaar (oktober) een groot festival plaats dat beroemd is om zijn eeuwenoude praalwagens (yatai). Elke wijk onderhoudt met trost een eigen, versierde wagen. ’s Avonds worden deze wagens verlicht met tientallen lampionnen, wat een magisch schouwspel oplevert. Mocht u buiten het festivalseizoen in Takayama zijn, dan kunt u een deel van deze bijzondere praalwagens en historische attributen het hele jaar door bewonderen in het Takayama Matsuri Yatai Kaikan.

Gion Matsuri in Kyoto

Het Gion Matsuri beslaat de hele maand juli. De maand juli staat bol van de rituelen, maar het echte spektakel vindt plaats rond 17 juli met de feestelijke Yoiyama-avonden en de beroemde optocht (Yamaboko Junko). Het centrum van Kyoto is dan deels autovrij en gevuld met eetkraampjes. Veel inwoners en bezoekers wandelen feestelijk gekleed in yukata (een lichte katoenen zomerkimono) door de sfeervol verlichte straten.

Jidai Matsuri in Kyoto

Tijdens het ‘Festival van de Tijdperken’ (22 oktober) herleeft het rijke verleden van de oude keizerlijke hoofdstad. Samen met de Aoi Matsuri (15 mei) en het Gion Matsuri (juli) vormt dit de top drie van Kyoto. Het hoogtepunt is de Jidai Gyoretsu: een historische optocht van ongeveer tweeduizend deelnemers in authentiek klederdracht uit uiteenlopende periodes van Kyoto’s 1200-jarige geschiedenis. De stoet vertrekt ’s middags vanaf het Keizerlijk Paleis en eindigt na een tocht van ruim vier kilometer bij het Heian-heiligdom (Heian Jingu).

Tenjin Matsuri in Osaka

Niet ver van Kyoto vindt rond 24 en 25 juli het Tenjin Matsuri in Osaka plaats. Dit is een van de grootste festivals van het land, ter ere van de goed van geleerdheid, Sugawara no Michizane. Het feest staat bekend om zijn gigantische rivierparade (Funatogyo), waarbij tientallen verlichte boten over de Okawa varen, begeleid door traditionele muziek, lantaarns en een groots vuurwerk.

Sanno Matsuri – Tokyo

Het Sanno Matsuri vindt plaats in de eerste helft van juni in even kalenderjaren, afgewisseld met het Kanda Matsuri in de oneven jaren. Het festival draait om een historische parade vanaf het Hie-heiligdom over een route van ruim twintig kilometer door het centrum van Tokyo, onder meer langs het Keizerlijk Paleis. Rond het heiligdom zijn in deze periode traditionele muziek-, thee- en bloemschikceremonies te bewonderen.

Kanda Matsuri – Tokyo

Samen met het Sanno Matsuri en het Fukagawa Matsuri behoort het Kanda Matsuri tot de drie grote feesten van Tokyo. Het festival wordt gehouden in het weekend rond 15 mei in de oneven jaren. De feestelijkheden duren een week, met als hoogtepunt de zaterdag en zondag: dan trekken zo’n tweehonderd draagbare heiligdommen onder luid gejuich door de wijken Kanda, Nihonbashi en Akihabara richting het Kanda Myojin-heiligdom.

Tohoku: zomerfestivals in het noorden

Zoekt u een bestemming buiten de begaande paden, dan is de regio Tohoku in de maand augustus een aanrader. Dit landelijk gebied ten noorden van Tokyo biedt aangenamere zomertemperaturen en een aaneenschakeling van indrukwekkende zomerfestivals, zoals het Aomori Nebuta Matsuri en het Akita Kanto Matsuri. De sfeer is er authentiek, gastvrij en aanzienlijk minder overspoeld door massatoerisme.

Boek op tijd !

Houd er rekening mee dat populaire festivaldata enorm gewild zijn. Wie een festival van dichtbij wil meemaken, doet er verstandig aan ruim van tevoren te boeken: accommodaties in de betreffende steden raken vaak vele maanden van tevoren volgeboekt.

↑

Even weg van de drukke steden

Bossen, bergen en vulkanen: wandelen in de ongerepte natuur

Japan heeft ontzettend veel natuur, al moet u er soms even naar op zoek gaan. Wie enkel het spoor van de shinkansen volgt, ziet immers vooral de grote steden aan zich voorbijtrekken.

Wilt u de moderne, drukke wereld even helemaal achter u laten? Reis dan af naar het noordelijke eiland Hokkaido. Grote delen van dit eiland bestaan uit uitgestrekte, beschermde nationale parken. Hokkaido staat bekend om zijn ongerepte wildernis en rijke fauna; in de winter overwinteren hier kraanvogels en reusachtige Stellers zeearenden, terwijl u in de zomer tijdens een walviscruise een grote kans heeft om orka’s te spotten. Vossen en bruine beren leven er het hele jaar door. Mocht er een beer in de buurt zijn gesignaleerd, dan kan het voorkomen dat bepaalde wandelpaden uit voorzorg worden afgesloten.

Omdat Hokkaido wat meer afgelegen ligt, is het vooral een aanrader wanneer u ruim de tijd heeft of Japan al eens eerder heeft bezocht. Heeft u minder tijd, dan zijn de Japanse Alpen een uitstekend alternatief. Dit gebied ligt op korte reisafstand van Tokyo. U waant zich hier midden in het hooggebergte – totdat u natuurlijk een authentiek Japans dorpje binnenwandelt. In 1998 vonden in deze regio rond Nagano de Olympische Winterspelen plaats. De bergen bij Yudanaka, National Park Kamikochi en de historische Kiso-vallei behoren tot de absolute hoogtepunten voor wandelaars.

Ook het zuidelijke eiland Kyushu trakteert u op spectaculaire landschappen. Het binnenland is ruig en vulkanisch, met bij Mount Aso een van de grootste actieve vulkaancaldera’s ter wereld. Aan de oostkust van het eiland vindt u indrukwekkende, rotsachtige kustlijnen.

Blijft u liever niet op het vasteland? Neem dan het vliegtuig naar de subtropische eilandgroepen Okinawa, waar u boven én onder water volop geniet. Naast ontspannen stranddagen kunt u hier snorkelen of duiken bij schitterende koraalriffen. Iets verder zuidwaarts liggen de Yaeyama-eilanden, waaronder het weelderige eiland Iriomote.  Dit is de enige plek ter wereld war de zeldzame Iriomote-kat voorkomt. Maak hier een spannende tocht door de jungle of peddel per kano tussen de dichte mangrovebossen.

U hoeft overigens niet per se naar de uithoeken van het land af te reizen om bijzondere natuur te ervaren. Vlak bij Kyoto wandelt u door het Arashiyama-bamboebos en bezoekt u op de nabijgelegen heuvel het apenpark. Ook de pittoreske dorpjes in de romantische, groene valleien rondom Kyoto zijn absoluut de moeite waard.

Mount Fuji en warmwaterbronnen

En wat dacht u van Mount Fuji? Deze iconische berg is als dagexcursie vanuit Tokyo te bezoeken. Wilt u de berg zelf beklimmen, dan plant u daar het beste minstens één overnachting voor in. Volgens een bekend Japans gezegde moet iedere Japanner de berg minstens één keer in zijn leven beklommen hebben. In het officiële klimseizoen – dat loopt van begin juli tot begin september – kan het dan ook druk zijn op de paden. De meeste wandelaars beginnen in de loop van de middag aan de klim, rusten enkele uren in een traditionele berghut en vervolgen midden in de nacht hun tocht. Zo bereikt u precies op tijd de kraterrand om een onvergetelijke zonsopgang boven het wolkendek te bewonderen.

Zo ziet u maar hoe het hypermoderne stadsleven in Japan moeiteloos samengaat met ongerepte natuur en eeuwenoude tradities.

De perfecte manier om zo’n actieve reisdag af te sluiten, is een ontspannen bad in een natuurlijke warmwaterbron: een onsen. Deze thermale baden vindt u verspreid over heel Japan.

↑

Onsen

Een onsen is een traditioneel Japans badhuis dat gevoed wordt door natuurlijk, mineraalrijk warmwater uit vulkanische bronnen. Verspreid over het hele land vindt u duizenden onsen. Dit komt doordat Japan op een vulkanisch zeer actieve boog ligt, met indrukwekkende bergketens waarvan de toppen ruim boven de 3.000 meter reiken.

De samenstelling en hoeveelheid mineralen in het water verschillen per regio, wat zorgt voor unieke kleuren en geuren. Veel Japanners zeggen dat deze bronnen een geneeskrachtige werking heeft. Beroemde badplaatsen, zoals Beppu op Kyushu, staan bekend om hun weelderige bronnen en traditionele tuinen.

Samen schoon in bad

Een bad nemen in Japan verloopt anders dan we in het Westen gewend zijn; het is hier een rustgevend en sociaal ritueel. Het baden zelf wordt ofuro genoemd. Zowel de privébaden thuis als de openbare onsen zijn uitzonderlijk hygiënisch, omdat u altijd brandschoon het water instapt.

In de wasruimte vindt u lage krukjes met douchekoppen en houten teilen. De bedoeling is dat u zich eerst grondig wast voordat u in het hete bad stapt. Ga hiervoor op een krukje zitten, zeep u helemaal in en spoel u daarna zorgvuldig af. Het is gebruikelijk om dit zittend te doen, zodat u geen zeepwater op anderen spettert. Pas wanneer u brandschoon en zeepvrij bent, stapt u in het hete water. Het badwater dient namelijk enkel ter ontspanning en wordt gedeeld met andere gasten; het moet dan ook volkomen helder blijven.

U krijgt bij binnenkomst een handdoekje, dat u onderweg van het krukje naar het gezamenlijke bad kunt gebruiken om uzelf discreet te bedekken. Het gescheiden baden voor mannen en vrouwen en de toegenomen preutsheid ontstonden grotendeels aan het einde van de 19e eeuw, toen Japan moderniseerde onder westerse invloed. Om uw handdoekje tijdens het badderen schoon en droog te houden, vouwt u het op en legt u het eenvoudigweg op uw hoofd — een typisch Japans gezicht! 

Ontspannen in de ryokan

Zowel traditionele Japanse herbergen (ryokans) als luxere westerse hotels beschikken vaak over uitstekende wellnessfaciliteiten met binnen- en buitenbaden (rotenburo). Voor hoogwaardige ryokans zijn deze thermale baden het absolute visitekaartje. Naast uitgebreide openbare badcomplexen beschikken sommige exclusieve kamers over een eigen privé-onsen op het balkon of terras. Houd er rekening mee dat een verblijf in dergelijke ryokans niet goedkoop is; voor een overnachting met uitzicht op bijvoorbeeld Mount Fuji betaalt u al snel enkele honderden euro’s per nacht.

Veel van deze badhuizen bieden echter ook daggasten tegen een bescheiden entreeprijs de mogelijkheid om van de warmwaterbronnen te genieten, zonder dat u er hoeft te overnachten. 

Aap of mens, wie was er eerst?

In dit geval was de mens toch echt als eerste. Het baden in warmwaterbronnen kent in Japan een eeuwenoude geschiedenis. De Japanse makaken (de beroemde sneeuwapen) in de bergregio Nagano in Yudanaka ontdekten het warme water pas halverwege de twintigste eeuw en namen dit ontspannen gedrag gretig over van de lokale bewoners. Omdat het delen van hetzelfde bad om hygiënische redenen niet wenselijk was, werd in de vallei van Jigokudani een speciaal apenpark aangelegd. Hier genieten de makaken sindsdien ongestoord van hun eigen warme buitenbron, terwijl bezoekers op gepaste afstand toekijken. 

Tatoeages

In Japan worden tatoeages traditioneel sterk geassocieerd met de yakuza, de Japanse georganiseerde misdaad, waarvan de leden bekendstaan om hun paginagrote lichaamsversieringen. Door dit historische stigma rust er in openbare baden vaak nog een taboe op zichtbare lichaamsversieringen.

Heeft u zichtbare tatoeages, dan kan de toegang tot een traditionele gezamenlijke onsen geweigerd worden. Gelukkig worden de regels geleidelijk soepeler: kleine tatoeages kunt u vaak met een waterbestendige huidkleurige pleister bedekken, steeds meer moderne badhuizen zijn uitgesproken tatoeage-vriendelijk, en met een privébad (kashikiri) kunt u altijd zorgeloos genieten van het warme bronwater.

↑

Japan, het land van de samoerai

De samoerai aan de macht

Iedereen kent de indrukwekkende wapenuitrustingen van de samoerai. Vooral hun wilskracht, moed en zelfopoffering spreken tot de verbeelding en zijn al talloze malen verwerkt in boeken en films. Hun loyaliteit aan hun meester was grenzeloos en vrees voor de dood kenden zij niet.

Tot aan het begin van de 17^e eeuw werd Japan verscheurd door hevige burgeroorlogen en vetes tussen strijdende clans. Hierbij werden samoerai als professionele krijgers ingezet door lokale landsheren (daimyo). In de loop der tijd vergaarden de samoerai echter steeds meer politieke en militaire macht. Uiteindelijk greep de machtige Tokugawa-clan de alleenheerschappij en stichtte het Tokugawa-shogunaat. Dit luidde de vreedzame, maar streng gereguleerde Ed-periode in. Tijdens deze periode vormde de samoerai de hoogste en meest bevoorrechte klasse in de maatschappij. Zo bezaten zij de zogeheten Kiri-sute gomen: het wettelijke recht om burgers van een lagere klasse te doden als zij zich oneerbiedig droegen.

Toen Japan aan het einde van de 19^e eeuw snel moderniseerde tijdens de Meiji-restauratie, kwam er een einde aan het feodale stelsel. De Meiji-regering schafte de privileges van de samoerai af en voerde in 1876 een algemeen zwaardverbod in. Hiermee kwam definitief een einde aan het tijdperk van de samoerai.  

Bij de samoerai op bezoek

In heel Japan zijn nog altijd indrukwekkende overblijfselen uit deze periode te bewonderen. Het is dan ook een absolute aanrader om tijdens uw reis een of meerdere historische kastelen te bezoeken. Deze bouwwerken vallen op door hun sierlijke, gelaagde daken. De omliggende traditionele tuinen zijn vaak minstens zo indrukwekkend als de kastelen zelf. Beroemde en goed bewaarde samoeriakastelen zijn onder meer het Zwarte Kraaienkasteel in Matsumoto, het Ginkgo-kasteel in Kumamoto, en het iconische Witte Reigerkasteel in Himeji.

Wandel door de sfeervolle oude samoeraiwijk Nagamachi in Kanazawa, waar u authentieke woningen kunt bezichtigen, of slenter door een van de fraai onderhouden kasteeltuinen. U zult merken dat al die eeuwenoude heldenverhalen hier als vanzelf tot leven komen.

47 Ronin

Het bekendste samoeraiverhaal in Japan is dat van de 47 Ronin – een ronin is een samoerai zonder meester. Nadat hun mester na een incident aan het hof gedwongen werd rituele zelfmoord te plegen, zwoeren zijn 47 trouwe samoerai wraak op de ceremoniemeester die verantwoordelijk was voor zijn ondergang.

Om de achterdochtige ceremoniemeester en zijn vele spionnen zand in de ogen te strooien leefde de 47 ronin jarenlang een schijnbestaan van losbandigheid en dronkenschap. Pas toen de waakzaamheid van hun doelwit volledig verdwenen was, sloegen zij toe tijdens een winterse nacht. Ze onthoofden de ceremoniemeester en brachten zijn hoofd, gewikkeld in een witte doek, naar het graf van hun meester. Daar legden zij ook een brief neer waarin zij de volledige verantwoordelijkheid voor de daad opeisten.

Heel Japan prees hen om hun ongekende loyaliteit en volharding. Toch konden de autoriteiten de eigenmachtige wraakactie niet ongestraft laten. Omdat de ronin eervol hadden gehandeld, kreeg de groep van de shogun de privilege om via seppuku (rituele zelfmoord) te sterven, in plaats van geëxecuteerd te worden als gewone criminelen. Met seppuku herstelden zij hun eer en die van hun meester. De graven van de 47 Ronin en hun meester zijn nog altijd te bezoeken bij de Sengakuji-tempel in Tokyo.

↑

Japanse vechtsporten

Budo

Japanse vechtsporten, ook bekend als budo (letterlijk: de weg van de krijgskunst), vinden hun oorsprong in de oorlogstechnieken van onder meer samoerai en ninja’s. bekende moderne vormen zijn judo, karate, aikido, sumoworstelen en kendo.

Het woord budo bestaat uit twee delen: bu betekent oorlog of gevecht, en do staat voor de weg of het pad. Dit symboliseert de innerlijke reis die een sporter aflegt om de technieken onder de knie te krijgen, onlosmakelijk verbonden met een diepere filosofie. Het doel is niet alleen om beter te worden in de sport zelf, maar ook om te groeien op mentaal en spiritueel vlak. Hoewel westerse sportscholen zich vaak toeleggen op uitsluitend de fysieke technieken, blijft het filosofische element in traditionele Japanse dojo’s centraal staan.

De vechtkunsten die zijn ontstaan vóór de Edo-periode (vóór 1603) worden koryu bujutsu genoemd (zoals klassiek jujutsu en ninjutsu). De moderne budokunsten, die hun vorm kregen vanaf de late 19^e eeuw, worden aangeduid als gendai budo (zoals judo en aikido). Het eiland Okinawa, de bakermat van het karate.

Wilt u een professionele sumowedstrijd bijwonen? Dat kunnen wij voor u regelen. Houd er wel rekening mee dat er jaarlijks slechts zes officiële grand sumo-toernooien (basho) in Japan worden gehouden, verspreid over specifieke locaties en maanden. Een goede planning is dus essentieel. Benieuwd naar de trainingscultuur? In Kyoto kunt u bijna elke avond terecht in het Budocentrum, waar u gratis vanaf de tribune meekijkt met intensieve budotrainingen.

Etiquette en traditie

Zoals vrijwel alles in Japan zijn vechtsporten diep geworteld in rituelen en strenge etiquette. De samoerai volgden een strikte erecode genaamd bushido (de weg van de krijger), die sterk beïnvloed was door het zenboeddhisme en draaide om zeven kernwaarden: rechtschapenheid, moed, welwillendheid, respect, eerlijkheid, eer en loyaliteit.  

Deze waarden ziet u vandaag de dag nog overal in terug. Denk aan de respectvolle buiging voor een sumoworstelgevecht of de houding ten opzichte van een wapen. Historisch gezien droeg een samoerai zijn zwaard aan de linkerkant, zodat hij het met zijn rechterhand snel kon trekken. In de dojo geldt de etiquette dat u een houten oefenzwaard juist aan uw rechterkant neerlegt wanneer u rustig op de mat zit; hiermee laat u zien dat u geen directe intentie heeft om het wapen te trekken, wat een stuk vreedzamer overkomt.

Ook de bekende Japanse hiërarchie is duidelijk zichtbaar in de vechtsporten, onder meer via de verschillende kleuren banden en de gradaties (kyu en dan). In een traditionele dojo kunt u aan iemands plek op de mat vaak direct diens rang aflezen.  

Wapens in de budo

Veel budosporten maken gebruik van wapens, variërend van houten oefenmateriaal tot vlijmscherpe stalen meesterwerken. De katana is het bekendste Japanse zwaard. Vroeger werd dit lange zwaard door samoerai gedragen in combinatie met een korter zwaard (wakizashi) en een mes (tanto). Het bezitten van deze wapens was destijds een strikt voorrecht van de samoerai-klasse en gold als een belangrijk statussymbool.

Het smeden van een traditionele katana is een sacraal ritueel dat symbool staat voor het streven naar perfectie. Het wapen wordt vervaardigd uit tamahagane, een zuiver soort staal dat op ambachtelijke wijze in traditionele ovens wordt gesmolten. Meester-zwaardsmeden bouwen de katana op uit een slim combinatie: een zachtere, flexibele kern van staal die schokken opvangt, omringd door een harde snijkant die vlijmscherp geslepen kan worden. het resultaat is een wereldberoemd wapen van ongekende kwaliteit.

Hoewel moderne budosporten meestal gebruikmaken van veilige, houten equivalenten zoals de bokken (houten zwaard), de tanto (houten mes) en de jo (houten staf), zijn er disciplines waarin nog met echte traditionele wapens wordt gewerkt. Bij kyudo (de Japanse boogschietkunst) wordt bijvoorbeeld nog altijd geschoten met authentieke, handgemaakte Japanse bogen.

↑

Japans boeddhisme: net even anders

De historie van het Japans boeddhisme

In de 6^e eeuw na Christus bereikte het boeddhisme via Korea en China het eilandrijk Japan. De havensteden Fukuoka en later Nagasaki op het zuidelijke eiland Kyushu golden door de eeuwen heen als de voornaamste toegangspoorten voor buitenlandse invloeden. Op Kyushu vindt u hier door de geschiedenis heen dan ook nog altijd veel sporen van terug.

Monniken brachten heilige geschriften en lessen over de Boeddha mee. Vanaf de 7^e eeuw kreeg het boeddhisme, mede door steen van het keizerlijk hof, een centrale plek in de Japanse samenleving. Doordat Japan vervolgens eeuwenlang grotendeels afgesloten bleef van de buitenwereld, ontwikkelde de religie een geheel eigen karakter. Hierbij raakten verschillende stromingen – zoals het esoterische Singon en de latere Zen-filosofie – diep verwoven met de Japanse cultuur en het inheemse shintoïsme.

Tempels bezichtigen

Japan telt ruim 77.000 tempels en u hoeft natuurlijk niet allemaal te bezoeken. Een zorgvuldig samengesteld reisschema voorkomt dat u last krijgt van ‘’tempelmoeheid’’.

De meeste indrukwekkende tempels vindt u in en rondom de culturele hoofdstad Kyoto en de metropool Tokyo. Vanuit Kyoto maakt u eenvoudig een dagexcursie naar Nara, waar u onder meer de beroemde Todai-ji-tempel met zijn gigantische bronzen Boeddhabeeld kunt bewonderen. Vanuit Tokyo reist u gemakkelijk voor een dagtrip naar de historische tempelsteden Nikko of Kamakura.  

Een bijzondere ervaring tijdens uw reis is een overnachting in een traditioneel tempelcomplex (shukubo). Wij regelen dit graag voor u. U woont hier het ochtendgebed van de monniken bij, geniet van een authentieke vegetarische tempelmaaltijd en ervaart de serene sfeer die zo kenmerkend is voor de Japanse theeceremonie.

De 88-tempelspelgrimroute

Een van de beroemdste spirituele paden in Japan is de Shikoku-pelgrimsroute. Deze route verbindt 88 tempels op het eiland Shikoku die nauw verbonden zijn met Kōbō-Daishi (Kūkai), de 9^e-eeuwse stichter van het esoterische Shingon-boeddisme.

Nog altijd lopen vele gelovigen en reizigers deze legendarische route. U herkent de pelgrims aan hun traditionele witte kleding, houten wandelstok en conische bamboehoed. Uiteraard kunt u een deel van het traject meewandelen, of gebruikmaken van lokale bussen en treinen tussen de verschillende tempels. Zo combineren de Japanners ook hier eeuwenoude tradities moeiteloos met hedendaags comfort.

↑

Japanse vormen van kunst

Kalligrafie – (Shodo – 書道)

Shodo betekend letterlijk ‘de weg van het schrijven’. Japanse kalligrafie vraagt om geduld, doorzettingsvermogen, concentratie, balans en een verfijnd gevoel voor harmonie. Het op de juiste wijze hanteren van penseel en inkt geldt in Japan als een hoogstaande kunstvorm.

Er bestaan verschillende schrijfstijlen en papiersoorten. Kaisho is de strakke, formele stijl waarin elk karakter duidelijk en los van elkaar wordt geschreven. Gyosho is een semi-cursieve stijl waarin de karakters sneller en vloeiender in elkaar overgaan. Sosho (het zogeheten ‘gras-schrift’) stelt de kalligraaf ten slotte in staat om uiterst vrij en abstract te werken met snelle, soepele penseelstreken.

Ukiyo-e

Ukiyo-e, wat vertaald kan worden als ‘afbeeldingen van de vlietende (of Drijvende) wereld’, zijn traditionele Japanse houtsnedes die vooral tijdens de Tokugawa-periode (de Edo-tijd) tot grote bloei kwamen. De stijl combineert de verhalende penseeltechnieken van de klassieke beeldrollen (emaki) met de decoratieve elegantie uit de latere periodes.

Op de afdrukken werden uiteenlopende onderwerpen afgebeeld: van beroemde kabuki-acteurs en beeldschone  geisha’s tot het bruisende stadsleven, romantische reislandschappen en erotische scènes (shunga). Ukiyo-e kent verschillende druktechnieken en stijlen, variërend van sobere zwart-witafdrukken (sumizuri-e) tot luxe, meerkleurige prenten (nishiki-e) en gelegenheidsprenten (surimono).

Thee ceremonie (Chadou – 茶道)

Chado of Sado staat voor ‘de weg van de thee’ en is het ritueel bereiden en drinken van Japanse groene poederthee (matcha). Een theebijeenkomst kan zowel een informeel als een formeel karakter hebben.

Een informele bijeenkomst heet een chakai (茶会): een gastvrij samenzijn waarbij seizoensgebonden lekkernijen, groene thee en soms een lichte maaltijd worden geserveerd. Een chaji (茶事) is daarentegen een uitgebreide, formele ceremonie die tot wel vier uur kan duren. Hierbij genieten de gasten van een traditionele kaiseki-meergangenmaaltijd, gevolgd door zoetigheden en zowel dikke (koicha) als dunne (usucha) groene thee.

Kintsugi

Kintsugi is een eeuwenoude Japanse kunst van het restaureren van gebroken keramiek. In plaats van breuken te verbergen, worden kommen, borden en schalen zorgvuldig hersteld met een speciale lakhars die wordt afgewerkt met gepoederd goud, zilver of platina. Zo worden de barsten juist geaccentueerd, als symbool voor de schoonheid van imperfectie en vergankelijkheid (wabi-sabi).

Ikebana

Ikebana is de traditionele Japanse kunst van het bloemschikken. Samen met Chado (de theeceremonie) en Kodo (‘de weg van de wierook’) behoort Ikebana tot de drie klassieke Japanse verfijningskunsten.

Hoewel de waardering voor de seizoenen diep geworteld is in de Japanse cultuur, vindt Ikebana zijn oorsprong in het boeddhisme, waar bloemenoffers aan de Boeddha een vast ritueel vormden. In de loop der eeuwen heeft deze praktijk zich ontwikkeld tot een complexe kunstvorm met talloze stromingen en meer dan duizend scholen wereldwijd.

Kabuki

Kabuki Theater ontstond in het begin van 17e eeuw in Edo, het huidige Tokyo. Het woord Kabuki wordt vaak vertaald als de “kunst van het zingen en dansen”.

Het iconische kabuki-theater ontstond aan het begin van de 17^e eeuw in Kyoto. Het woord kabuki wordt veelal vertaald als “de kunst van het zingen en dansen”.

Kabuki ontstond tijdens een periode van langdurige vrede, waarin de burgerij behoefte had aan entertainment. In de uitgaanswijken van grote steden werden voorstellingen opgevoerd waarin extravagante personages, elegante kostuums, muziek en humor centraal stonden. Deze voorstellingen trokken publiek uit alle lagen van de bevolking – een zeldzame ontmoetingsplek in de anders zo streng gesegmenteerde Japan maatschappij.

Aanvankelijk werden alle rollen gespeeld door vrouwen, maar vanwege de vermeende lichte zeden en opstootjes onder het publiek verbood de shogun in 1629 vrouwelijke actrices. Vervolgens namen jonge mannen de rollen over, maar ook dat leidde tot ordeverstoringen, waarna in 1652 werd besloten dat alleen volwassen mannen nog mochten optreden. Vanaf dat moment verschoof de focus van erotiek naar meeslepend drama: historische legendes, heldenverhalen en dramatische romance.

Vandaag de dag is kabuki nog altijd de populairste traditionele theatervorm in Japan. Beroemde kabuki-acteurs genieten een hoge status en zijn, naast hun werk op toneel, regelmatig te zien in films en televisieprogramma’s.

↑

Handige Japanse woordjes

Handige zinnetjes om te weten in Japan

Wie tot 10 kan tellen kan de hele wereld bellen

Een Chinees telraam, die in Japan ook gebruikt wordt, werkt sneller dan een moderne calculator. 

↑